तलका दुवै प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् : [३+३=६]
(क) तलको अनुच्छेदमा रेखाङ्कित शब्दको अक्षरीकरण र अक्षर सङ्ख्याङ्कनसमेत गर्नुहोस् :
जीवन अनुभवको कुटुरो हो । यसलाई बाँच्नुपर्छ तर समाधिमा आएर मृत्युपूर्व विश्लेषण पनि गर्नु पर्दछ ।
(ख) तलको अनुच्छेदलाई वर्णविन्यास मिलाई शुद्ध गर्नुहोस् :
सडक घरबार नभएकाहरूको आश्रयस्थल बन्नु कदापि हुँदैन । कठै तिनीहरूलाई त्यसरी बस्न दिनुहुँदैन । हामीले तिनीहरूलाई सहयोग गरेर मानवता देखाउनुपर्दछ ।
कुनै दुई प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् : [३+३=६]
(क) तलको गद्यांश पढी दुई तत्सम, दुई तद्भव र दुई आगन्तुक शब्द पहिचान गर्नुहोस् :
गरिब मानिसका लागि विवाह समस्या बन्न थालेको छ । अहिले समाजमा यसलाई सान देखाउने र पैसा उडाउने माध्यम बनाउने काम भइरहेको छ । सुनको बढ्दो मूल्य त झन् टाउको दुखाइको विषय बनेको छ ।
अथवा
माथि प्रश्न नं. २ (क) को अनुच्छेदमा रेखाङ्कित शब्दको पदवर्ग पहिचान गर्नुहोस् ।
(ख) तलको अनुच्छेदबाट तीनवटा समस्त र तीन वटा द्वित्व शब्द टिपी तिनको निर्माणप्रक्रिया देखाउनुहोस् :
अंशबन्डाका लागि छोराहरूले रातदिन दबाब दिएपछि पीताम्बरले आफ्नो घरखेत उनीहरूलाई फाँटेर दिए । झैँ झगडा गरेर पहिलेदेखेका छोराहरूले सम्पत्तिका लागि त्यसो गर्दा टोलटोलमा त्यसले चर्चा पायो । जसले जे जे भने पनि उनी मौन बसेका छन् ।
(ग) तलको अनुच्छेद पढी छवटा प्राविधिक/पारिभाषिक शब्द टिपोट गर्नुहोस् :
मूल्य अभिवृद्धि कर वस्तु तथा सेवाको उपभोगमा लाग्ने अप्रत्यक्ष कर हो । करयोग्य वस्तु तथा सेवाको उत्पादन, पैठारी तथा वितरणका विभिन्न तह र चरणहरूमा हुने मूल्य अभिवृद्धिको तहमा लाग्ने कर भएकाले नै यसलाई मूल्य अभिवृद्धि कर भनिएको हो । यो कर उपभोक्ताको उपभोगबाट सङ्कलन गरिन्छ ।
कुनै दुई प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् : [३+३=६]
(क) पूर्ण भूतकालका क्रियाको प्रयोग गरी आफूले विगतमा गरेको कुनै राम्रो कामबारे छ वटा वाक्यमा वर्णन गर्नुहोस् ।
(ख) आज्ञार्थक क्रियाको प्रयोग गरी वैदेशिक रोजगारमा रहेको भाइलाई सम्झाउँदै ६ वाक्यको एउटा अनुच्छेद लेख्नुहोस् ।
(ग) तलका वाक्यलाई एउटै संयुक्त वाक्यमा वाक्यान्तरण गर्नुहोस् :
गाउँ नजिकै जङ्गल छ । जङ्गलमा अग्ला रूखहरू छन् । जङ्गलमा प्रशस्त घाँस पाइन्छ । गाउँलेहरूले जङ्गलकै भरमा गाईबाख्रा पालेका छन् । उनीहरूको दैनिकी जङ्गलबाटै चलेको छ । उनीहरूले जङ्गलबाट धेरै फाइदा लिएका छन् ।
कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् : [४]
(क) तल दिइएको तालिकालाई अनुच्छेदमा रूपान्तरण गर्नुहोस् :
| ज्योति मा.वि.मा एसईईमा उत्तीर्ण विद्यार्थीको स्थिति | ||
| शैक्षिक वर्ष | छात्र | छात्रा |
| २०७५ | ५२.७९% | ४७.२१% |
| २०७६ | ४६.३४% | ५३.६६% |
| २०७७ | ४८.५७% | ५१.४३% |
| २०७८ | ५५.३२% | ४४.६८% |
| २०७९ | ४४.४२% | ५५.५८% |
अथवा
तलको अनुच्छेदको सूचना र तथ्यलाई वृत्ताकार चित्रमा रूपान्तरण गर्नुहोस् :
एउटा निजी विद्यालयले आफ्नो आम्दानीबाट विभिन्न शीर्षकहरूमा खर्च गर्ने गरेको छ जसअनुसार शिक्षक तथा कर्मचारीको तलबमा ३३.४३ प्रतिशत खर्च गर्छ भने घरभाडामा २२.५७ प्रतिशत खर्च गर्छ । त्यसै गरी बैंक ऋणको मासिक किस्ता तिर्न २७ प्रतिशत खर्च गर्छ, १२ प्रतिशत बचत गर्छ भने ५ प्रतिशत अन्य विविध शीर्षकमा खर्च गर्छ ।
(ख) ‘युवामा बढ्दो लागु पदार्थको दुर्व्यसन’ शीर्षकमा १०० शब्दमा नबढाई एउटा अनुच्छेद लेख्नुहोस् ।
कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् : [४]
(क) तलको अनुच्छेदमा रेखाङ्कित शब्दहरूले के कस्तो व्याकरणिक सङ्गति निर्माण गरेका छन् ?
सुन्दरले खेती गर्न थालेको छ । उसले प्रशस्त आम्दानी गरेको छ किनभने उसले कठोर परिश्रम गरेको छ । यसो गर्दा उसले विषादयुक्त तरकारी खानुपरेको छैन । यसबाट उसको स्वास्थ्य अवस्था निकै राम्रो बन्न पुगेको देखिन्छ ।
(ख) तलको अनुच्छेदमा रेखाङ्कित शब्दले के कस्तो कोशीय सङ्गति निर्माण गरेका छन् ?
हरिश डाक्टर बन्ने इच्छा पूरा गर्न चाहन्थ्यो । सरकारले छात्रवृत्ति दिएर उसको मनसुबा पूरा गरिदियो । ऊ डाक्टर बनेर गरिब जनतालाई अकालमै मर्न नदिने कार्यमा जुटेको छ । उसले सबैबाट मान एवम् सम्मान पाउने निश्चित छ ।
(क) तलको गद्यांश पढी अन्त्यमा सोधिएका प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् : [१.५×४=६]
सूर्यकै अस्तित्वका कारण पृथ्वीमा मानव तथा पशुपक्षी र वनस्पतिहरूको अस्तित्व रहेको छ र सूर्यकै कारण पृथ्वीमा सजीवता छाएको पनि छ तापनि पृथ्वीमा बढ्दो वातावरणीय प्रदूषण (जल, स्थल, हावा, ध्वनि), हरितगृह प्रभाव, अम्लवर्षा, हावापानीको प्रतिकूलता आदिले गर्दा पृथ्वीको तापक्रममा दिनानुदिन वृद्धि भइरहेको पाइन्छ । बढ्दो औद्योगिकीकरण, आधुनिक रासायनिक हातहतियारको उत्पादन, जैविक तथा रासायनिक औषधिको प्रयोग आदिले पृथ्वीको ओजोन तहमा असर पर्न गई यसले सूर्यको विकिरण रोक्न सक्ने क्षमता गुमाउँदै गएको पाइन्छ । सूर्यबाट आएको पराबैजनी किरणहरूलाई रोक्ने ओजोन तहको विनाशका कारण आज पृथ्वीमा समस्त प्राणीले कठिन वातावरणीय स्थिति सामना गर्नुपरिरहेको छ । अनायास बढ्दो तापक्रम, हावापानीमा आएको परिवर्तन आदिले पृथ्वीवासीको संरक्षणमा सहयोग गर्नुको साटो नोक्सान पुर्याई जीवनमा सङ्कट उत्पन्न गर्दछ ।
तापक्रमप्रति देखा परेको असामाजिक अवस्थाको समाधान गर्नका लागि पृथ्वीवासी बेलैमा सजग तथा सक्रिय हुन आवश्यक देखिन्छ । हामीले सौर्य शक्तिलाई ऊर्जाका रूपमा बदल्न सक्नुपर्दछ । सौर्यशक्तिलाई ऊर्जाका रूपमा प्रयोग गर्न सकेमा पृथ्वीवासीलाई सस्तो र भरपर्दो ऊर्जाको स्रोत मिल्ने काम नभएर वातावरणमा समेत सुधार आई सूर्यको उपस्थिति पृथ्वीवासीका लागि वरदानसिद्ध हुनेछ । तर यसको बेवास्ता गरियो र असन्तुलित रूपमा पृथ्वीको तापक्रम बढ्ने समस्याको सही समाधानबारे गम्भीर रूपमा सोचिएन भने यो एउटा अभिशाप बन्न मात्र नभएर यसबाट सम्पूर्ण मानवजातिको संहारसमेत हुनेछ ।
प्रश्नहरू
(अ) पृथ्वीमा तापक्रम बढ्नुको कारण के हो ?
(आ) ओजोन तहलाई प्रभाव पार्ने तत्त्व के के हुन् ?
(इ) ओजोन तहको विनाशको परिणाम के कस्तो रहेको छ ?
(ई) सूर्यको उपस्थिति पृथ्वीवासीका लागि कसरी वरदानसिद्ध हुन सक्छ ?
(ख) प्रश्न नं. ६ (क) का अनुच्छेद पढी सोधिएका प्रश्नको सर्वोयुक्त उत्तरमा रेजा लगाउनुहोस् : [१×४=४]
(अ) सूर्यको अस्तित्वका कारण के परिणाम देखिएको छ ?
(क) पृथ्वीमा पशुको अस्तित्व रहनु
(ख) पृथ्वीमा मानवको अस्तित्व रहनु
(ग) पृथ्वीमा वनस्पतिको अस्तित्व रहनु
(घ) पृथ्वीमा मानव, पशुपक्षी र वनस्पतिहरूको अस्तित्व रहनु
(आ) ओजोन तहले के काम गर्छ ?
(क) पृथ्वीको वातावरण मिलाउँछ ।
(ख) सूर्यको किरणलाई नियन्त्रण गर्छ ।
(ग) सूर्यबाट आएका पराबैजनी किरणहरूलाई रोक्छ ।
(घ) पृथ्वीमा सूर्यको किरण आउन दिँदैन ।
(इ) सौर्यशक्तिलाई केमा बदल्नु आवश्यक छ ?
(क) साहस
(ख) ऊर्जा
(ग) धैर्य
(घ) तापक्रम
(ई) ‘अभिशाप’ को खास अर्थ के हो ?
(क) सराप
(ख) वरदान
(ग) धैर्य
(घ) जालझेल
प्रश्न नं. ६ (क) का अनुच्छेद पढी त्यसबाट मुख्यमुख्य चार बुँदा टिप्नुहोस् : [४]
अथवा
प्रश्न नं. ६ (क) को गद्यांशलाई सङ्क्षेपीकरण गर्नुहोस् ।
कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् : [४]
(क) कुनै प्रसिद्ध कविको व्यक्तिगत विवरण तयार पार्नुहोस् ।
(ख) कुनै साहित्यिक कृतिको विमोचन कार्यक्रममा उपस्थित हुनका लागि लेखिने निमन्त्रणापत्रको नमुना तयार पार्नुहोस् ।
तलका शीर्षकमध्ये कुनै एक शीर्षकमा २५० शब्दको निबन्ध लेख्नुहोस् : [७]
(क) मेरो देश मेरो स्वर्ग
(ख) शारीरिक तन्दुरुस्तीका लागि योग
(ग) नेपालमा रेल यातायातको सम्भावना
आफू अध्ययनरत कलेजले भर्खरै सम्पन्न गरेको कविगोष्ठी तथा साहित्यिक छलफल कार्यक्रमको विवरणहरूलाई समेटेर एउटा प्रतिवेदन लेख्नुहोस् । [५]
कुनै दुई प्रश्नको उत्तर लेख्नुहोस् : [४+४=८]
(क) ‘तिम्रो र हाम्रो मन एक होओस्’ गीतको मूल भाव के हो ?
(ख) ‘टाउको’ निबन्धमा के कस्तो व्यङ्ग्य पाइन्छ ?
(ग) ‘आरुको बोट’ कथामा के कस्तो सामाजिक परिवेश पाइन्छ ?
कुनै एक प्रश्नको उत्तर लेख्नुहोस् : [६]
(क) ‘चुली’ उपन्यासमा जीवनसम्बन्धी के कस्तो दृष्टिकोण प्रस्तुत गरिएको छ ? प्रस्ट पार्नुहोस् ।
(ख) ‘सत्ताको खोजमा’ एकाङ्कीमा के कस्तो लैङ्गिक विभेदको चित्रण गरिएको छ ? प्रकाश पार्नुहोस् ।